Σαφή πορεία προς την υλοποίηση και τη μελλοντική κυκλοφορία του ψηφιακού ευρώ ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, έχοντας ήδη διαμορφώσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα που οδηγεί, υπό προϋποθέσεις, στην επίσημη έκδοσή του από το 2029 και μετά. Κεντρικό στοιχείο του νέου αυτού μέσου πληρωμής θα είναι η δυνατότητα πραγματοποίησης offline συναλλαγών, ένα χαρακτηριστικό που στοχεύει να προσφέρει υψηλό επίπεδο ιδιωτικότητας στους χρήστες, καθώς οι πληρωμές αυτές δεν θα αφήνουν ψηφιακό ίχνος για τους καταναλωτές, ενισχύοντας έτσι την ανταγωνιστικότητά του σε σχέση με τα μετρητά.
Η διαδικασία έχει πλέον περάσει από το στάδιο του σχεδιασμού στη φάση της τεχνικής υλοποίησης, σύμφωνα με τα όσα περιγράφονται στο ειδικό κεφάλαιο της έκθεσης του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, η οποία παρουσιάστηκε την προηγούμενη Δευτέρα. Πρόκειται για την τρίτη κατά σειρά φάση του εγχειρήματος, που καλύπτει το διάστημα από τον Οκτώβριο του 2025 έως τον Σεπτέμβριο του 2027 και επικεντρώνεται στην περαιτέρω ανάπτυξη του ψηφιακού ευρώ και στην επιχειρησιακή του προετοιμασία.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το βάρος πέφτει σε τρεις βασικούς άξονες: στην ενίσχυση της τεχνικής ετοιμότητας μέσω ανάπτυξης των απαραίτητων υποδομών και προτύπων, στην προετοιμασία πιλοτικών δοκιμών και στην εντατικότερη συνεργασία με τους φορείς της αγοράς, ώστε να οριστικοποιηθεί το εγχειρίδιο κανόνων. Η συγκεκριμένη φάση θεωρείται καθοριστική, καθώς αποτελεί το μεταβατικό στάδιο από τον θεωρητικό σχεδιασμό στην πρακτική εφαρμογή, με στόχο ένα σύστημα ασφαλές, αξιόπιστο και ευρέως αποδεκτό σε όλη την ευρωζώνη.
Η πορεία προς το ψηφιακό ευρώ είχε ξεκινήσει με τη φάση διερεύνησης, η οποία εκτεινόταν από τον Οκτώβριο του 2020 έως τον Οκτώβριο του 2023. Σε αυτό το πρώτο στάδιο εξετάστηκε η σκοπιμότητα του εγχειρήματος και προσδιορίστηκαν τα βασικά χαρακτηριστικά του. Παράλληλα, τέθηκαν οι κεντρικές αρχές που θα διέπουν τη χρήση του: η μέγιστη προστασία της ιδιωτικότητας, η εύκολη πρόσβαση και χρήση από όλες τις κοινωνικές ομάδες, καθώς και ο συμπληρωματικός του ρόλος σε σχέση με τα μετρητά. Η φάση αυτή ολοκληρώθηκε με την έγκριση ενός ισχυρού στρατηγικού πλαισίου, το οποίο άνοιξε τον δρόμο για τη συνέχεια.
Ακολούθησε η φάση προετοιμασίας, από τον Νοέμβριο του 2023 έως τον Οκτώβριο του 2025, κατά την οποία το Ευρωσύστημα πέρασε από τη θεωρητική επεξεργασία στον πρακτικό σχεδιασμό. Στο διάστημα αυτό έγινε ο προσδιορισμός των λειτουργικών και τεχνικών χαρακτηριστικών του ψηφιακού ευρώ, εξετάστηκαν πιλοτικές λύσεις και ενισχύθηκε η συνεργασία με τράπεζες και άλλους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών. Σημαντικό ορόσημο αποτέλεσε η πρώτη έκδοση του εγχειριδίου κανόνων, μέσα από το οποίο αποτυπώνονται οι βασικές αρχές λειτουργίας, οι όροι χρήσης, αλλά και οι ρόλοι και οι υποχρεώσεις όλων των συμμετεχόντων στο νέο οικοσύστημα πληρωμών. Η επεξεργασία του κειμένου συνεχίζεται, με στόχο να διαμορφωθεί ένα σταθερό πλαίσιο διαφάνειας, συνέπειας, νομικής ασφάλειας και εταιρικής διακυβέρνησης.
Στην τέταρτη φάση προβλέπεται η πιλοτική άσκηση, η οποία τοποθετείται χρονικά από τον Σεπτέμβριο του 2027 έως τον Σεπτέμβριο του 2028. Για να προχωρήσει, θα πρέπει προηγουμένως να έχει υιοθετηθεί έως το τέλος του 2026 η σχετική δέσμη νομοθετικών μέτρων για το ψηφιακό ευρώ. Εφόσον αυτό συμβεί, επιλεγμένοι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα συνεργαστούν με το Ευρωσύστημα σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον, προκειμένου να δοκιμαστεί η τεχνική, λειτουργική και επιχειρησιακή ετοιμότητα του συστήματος για διάστημα δώδεκα μηνών.
Μετά την ολοκλήρωση και αυτού του σταδίου, θα ανοίξει ο δρόμος για την επίσημη έκδοση του ψηφιακού ευρώ από το 2029 και μετά. Ωστόσο, οι οριστικές αποφάσεις θα ληφθούν μόνο από τα αρμόδια όργανα που θα προβλέπονται από τη σχετική νομοθεσία, εφόσον αυτή τεθεί σε ισχύ. Η τελική απόφαση για την έκδοση θα ανήκει στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ.
Σύμφωνα με την αποτύπωση της Τράπεζας της Ελλάδος, το ψηφιακό ευρώ αναμένεται να λειτουργήσει ως ένα σύγχρονο μέσο πληρωμής, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της ψηφιακής εποχής. Θα είναι διαθέσιμο σε όλους τους πολίτες της ζώνης του ευρώ με ίσους όρους, ενώ θα γίνεται καθολικά αποδεκτό για πληρωμές σε ολόκληρη την ευρωζώνη και, υπό προϋποθέσεις, και σε άλλες χώρες εντός ή εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, προβλέπεται να αξιοποιεί στον μέγιστο βαθμό τις ήδη υπάρχουσες υποδομές και τα τεχνικά πρότυπα για την αποδοχή και τον διακανονισμό των συναλλαγών, περιορίζοντας το κόστος προσαρμογής για την αγορά.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται επίσης στον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει στην ενίσχυση του ανταγωνισμού στο ευρωπαϊκό τοπίο πληρωμών, μειώνοντας ταυτόχρονα την εξάρτηση από μη ευρωπαϊκούς παρόχους. Επιπλέον, εκτιμάται ότι θα δημιουργήσει νέες δυνατότητες χρήσης, με χαρακτηριστικότερη τις offline πληρωμές, ενώ θα λειτουργήσει και ως μοχλός για την ανάπτυξη νέων προϊόντων από τις τράπεζες και τους υπόλοιπους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών. Όλα αυτά, όπως επισημαίνεται, θα πλαισιώνονται από αυστηρές προδιαγραφές ασφάλειας και ισχυρούς κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Στην παρουσίασή της, η Τράπεζα της Ελλάδος υπογραμμίζει ότι το ψηφιακό ευρώ αποκτά ξεχωριστή σημασία για το μέλλον της Ευρώπης, καθώς ενισχύει τη νομισματική κυριαρχία στη ζώνη του ευρώ και θωρακίζει την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού χώρου πληρωμών. Ταυτόχρονα, προσφέρει μια αξιόπιστη δημόσια εναλλακτική σε χρήμα κεντρικής τράπεζας απέναντι στα ιδιωτικά μέσα πληρωμών, στηρίζει την καινοτομία και συμβάλλει στη χρηματοοικονομική ένταξη, δίνοντας τη δυνατότητα σε όλους τους πολίτες να συμμετέχουν στην ψηφιακή οικονομία.
