Η Καθαρά Δευτέρα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ημέρες του εορτολογίου της Ορθόδοξης παράδοσης στην Ελλάδα, σηματοδοτώντας την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Πρόκειται για ημέρα με έντονο θρησκευτικό και λαογραφικό χαρακτήρα, που συνδυάζει τη νηστεία με την υπαίθρια διασκέδαση και την αναβίωση εθίμων που διατηρούνται ζωντανά στο πέρασμα των γενεών.
Η αρχή της νηστείας
Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Σαρακοστής, περιόδου πνευματικής προετοιμασίας ενόψει του Πάσχα. Οι πιστοί εισέρχονται σε στάδιο εγκράτειας και νηστείας, αποφεύγοντας ζωικά προϊόντα. Το τραπέζι της ημέρας βασίζεται σε νηστίσιμα εδέσματα, με πρωταγωνιστή τη λαγάνα, το άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται ειδικά για τη συγκεκριμένη ημέρα.
Δίπλα στη λαγάνα βρίσκονται ο ταραμάς, οι ελιές, τα όσπρια, τα θαλασσινά, τα τουρσιά και ο χαλβάς, συνθέτοντας ένα τραπέζι λιτό αλλά πλούσιο σε γεύσεις.
Ο χαρταετός και ο συμβολισμός του
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα της Καθαράς Δευτέρας είναι το πέταγμα του χαρταετού. Σε λόφους, πάρκα και παραλίες, μικροί και μεγάλοι συγκεντρώνονται για να υψώσουν πολύχρωμους χαρταετούς στον ουρανό. Το έθιμο συνδέεται συμβολικά με την πνευματική ανύψωση και την απομάκρυνση από τα γήινα, σε μια προσπάθεια κάθαρσης σώματος και ψυχής.
Κούλουμα σε όλη τη χώρα
Οι υπαίθριες συγκεντρώσεις της ημέρας, γνωστές ως «Κούλουμα», αποτελούν σημείο συνάντησης για οικογένειες και φίλους. Δήμοι και τοπικοί φορείς οργανώνουν εκδηλώσεις με μουσική, χορό και παραδοσιακά κεράσματα, διατηρώντας ζωντανή τη συλλογική διάσταση της γιορτής.
Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, η Καθαρά Δευτέρα συνοδεύεται από τοπικά έθιμα και δρώμενα, που προσδίδουν ιδιαίτερο χρώμα στον εορτασμό και ενισχύουν τη σύνδεση με την παράδοση.
Η μετάβαση από την Αποκριά στη νηστεία
Η ημέρα σηματοδοτεί το πέρασμα από το κλίμα της Αποκριάς στην περίοδο της περισυλλογής. Μετά τις καρναβαλικές εκδηλώσεις και τα αποκριάτικα γλέντια, η Καθαρά Δευτέρα λειτουργεί ως όριο και αφετηρία, εγκαινιάζοντας ένα διαφορετικό, πιο εσωτερικό στάδιο μέχρι την Ανάσταση.
Παρά τον λιτό χαρακτήρα της νηστείας, η ημέρα διατηρεί τον εορταστικό της τόνο. Η φύση, η παρέα, το κοινό τραπέζι και ο ουρανός γεμάτος χαρταετούς συνθέτουν μια από τις πιο αναγνωρίσιμες και αγαπημένες ελληνικές παραδόσεις.
