Έντονη συγκίνηση και ευρύ πολιτικό ενδιαφέρον έχει προκαλέσει η αποκάλυψη φωτογραφικού υλικού που φέρεται να απεικονίζει τους 200 αντιστασιακούς λίγο πριν από την εκτέλεσή τους από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την 1η Μαΐου 1944.
Οι εικόνες εντοπίστηκαν σε διαδικτυακή δημοπρασία στο Βέλγιο και, εφόσον επιβεβαιωθεί η γνησιότητά τους, συνιστούν άγνωστο έως σήμερα οπτικό τεκμήριο μιας από τις πλέον τραγικές στιγμές της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα.
Το φωτογραφικό υλικό και η προέλευσή του
Οι φωτογραφίες αποδίδονται σε προσωπικό άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόϊερ, ο οποίος υπηρετούσε στο 1012 Festungs–Bataillon με έδρα τη Μαλακάσα. Το υλικό εμφανίστηκε προς πώληση στο eBay από Βέλγο πωλητή που δραστηριοποιείται σε ανάλογες δημοπρασίες φωτογραφικών αρχείων.
Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημη επιβεβαίωση της αυθεντικότητας. Ωστόσο, το πρωί της Δευτέρας 16 Φεβρουαρίου, οι φωτογραφίες αποσύρθηκαν από την πλατφόρμα και η δημοπρασία φαίνεται να έχει διακοπεί. Οι τιμές εκκίνησης παρουσίαζαν διακυμάνσεις, με ορισμένες φωτογραφίες να ξεκινούν από 36,5 ευρώ, ενώ άλλες, μετά από προσφορές ιδιωτών, ξεπέρασαν τις 2.000 ευρώ.
Ο Βέλγος πωλητής, εκπροσωπώντας την Crain’s Militaria, δήλωσε ότι υπήρξε έντονο ενδιαφέρον μετά τη δημοσιοποίηση του θέματος και ότι παραμένει ανοιχτός σε διάλογο με τις ελληνικές αρχές, χωρίς να έχει ληφθεί οριστική απόφαση για την τύχη του υλικού.
Κυβερνητικές ενέργειες και πρωτοβουλίες
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι το Υπουργείο Πολιτισμού έχει ήδη κινήσει τις διαδικασίες για την απόκτηση των φωτογραφιών.
Στελέχη και εμπειρογνώμονες του ΥΠΠΟ έχουν έρθει σε επαφή με τον συλλέκτη και αναμένεται να μεταβούν στη Γάνδη του Βελγίου, προκειμένου να εξετάσουν από κοντά το υλικό. Η αξιολόγηση θα αφορά την αυθεντικότητα, τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και αξία της συλλογής.
Εφόσον τεκμηριωθεί τόσο η γνησιότητα όσο και η νόμιμη κατοχή, το Υπουργείο θα προχωρήσει άμεσα, μέσω της ενδεδειγμένης νομικής διαδικασίας, στα απαραίτητα μέτρα για την απόκτησή της.
Πολιτικές παρεμβάσεις και αιτήματα θεσμικής προστασίας
Το ζήτημα έλαβε διαστάσεις και σε κοινοβουλευτικό επίπεδο. Με επιστολή του προς τον πρόεδρο της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, ο Αλέξης Τσίπρας έθεσε το θέμα, ενώ η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ κατέθεσε ερώτηση προς τα υπουργεία Παιδείας και Πολιτισμού για τη θεσμική θωράκιση του υλικού.
Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ Σωκράτης Φάμελλος, με δημόσια ανάρτησή του, υπογράμμισε ότι τα τεκμήρια αυτά αποτελούν ιστορική κληρονομιά και δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως εμπορεύσιμα αντικείμενα.
Αντίστοιχη θέση διατύπωσε το ΚΚΕ, ζητώντας την απόκτηση των φωτογραφιών από το κράτος και την απόδοσή τους σε δημόσιους φορείς μνήμης, όπως το μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, ο Δήμος Χαϊδαρίου και το ίδιο το κόμμα.
Ο Αλέξης Χαρίτσης επικοινώνησε με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ζητώντας θεσμική διεκδίκηση των φωτογραφιών και ένταξή τους σε δημόσιο χώρο μνήμης. Παράλληλα, ο δήμαρχος Καισαριανής Ηλίας Σταμέλος τόνισε ότι πρόκειται για ανεκτίμητα ιστορικά ντοκουμέντα που δεν μπορεί να αποτιμώνται σε χρήμα.
Τα πρώτα στοιχεία ταυτοποίησης
Τις τελευταίες ώρες έχουν διατυπωθεί αναφορές για την ταυτοποίηση τριών εκ των εκτελεσθέντων. Μεταξύ αυτών, ο Βασίλης Παπαδήμας, γεννημένος στην Πύλο το 1909, εργαζόμενος στη Γιάλοβα Μεσσηνίας και βετεράνος του αλβανικού μετώπου. Συνελήφθη τον Αύγουστο του 1941 και μεταφέρθηκε διαδοχικά στο Ναύπλιο, στη Λάρισα και τελικά στην Καισαριανή.
Επίσης αναφέρεται ο Ηλίας Ρίζος του Δημητρίου, εργαζόμενος σε μικρή βιοτεχνία στη Λαμία, ο οποίος συνελήφθη μετά την είσοδο ιταλικών δυνάμεων στην πόλη και μεταφέρθηκε στο Χαϊδάρι.
Από τις φωτογραφίες φέρεται ακόμη να διακρίνονται ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης, γεννημένος το 1914 στον Πλατανιά Χανίων, και ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, πρόσφυγας από τον Πόντο και ενεργό μέλος του συνδικαλιστικού κινήματος, που εξορίστηκε στην Ακροναυπλία πριν μεταφερθεί στο Χαϊδάρι και εκτελεστεί την Πρωτομαγιά του 1944.
Η ιστορική διάσταση της εκτέλεσης
Η εκτέλεση των 200 καταγράφεται ως μία από τις μεγαλύτερες ομαδικές εκτελέσεις της ναζιστικής κατοχής στην Ελλάδα. Οι περισσότεροι ήταν πολιτικοί κρατούμενοι, μεταφερμένοι από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου.
Η μαζική εκτέλεση πραγματοποιήθηκε ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γερμανού υποστράτηγου Φραντς Κρεχ και τριών συνοδών του, καθώς και τον τραυματισμό Γερμανών στρατιωτών στους Μολάους Λακωνίας, στις 27 Απριλίου 1944. Στις 30 Απριλίου δημοσιεύθηκε στον Τύπο η σχετική διαταγή, με την οποία ανακοινωνόταν ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1η Μαΐου.
Η κοινωνική απήχηση
Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών προκάλεσε έντονη αντίδραση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου χρήστες σχολίασαν ότι οι εκτελεσθέντες «αποκτούν πρόσωπο» και παύουν να αποτελούν απλώς έναν αριθμό στην Ιστορία. Πολλοί χαρακτήρισαν το υλικό τεκμήριο εγκλήματος πολέμου και ζήτησαν τη διασφάλιση της δημόσιας πρόσβασης.
Το ζήτημα, πλέον, δεν περιορίζεται στη διαχείριση ενός φωτογραφικού αρχείου. Αγγίζει τον πυρήνα της συλλογικής μνήμης και της θεσμικής ευθύνης για τη διαφύλαξη τεκμηρίων που αφορούν κρίσιμες στιγμές της εθνικής ιστορίας.
