Ένα από τα πλέον εμβληματικά, αλλά και λιγότερο προβεβλημένα, πρόσωπα της νεότερης ελληνικής πολιτικής και πνευματικής ιστορίας υπήρξε ο Διονύσιος Π. Στεφάνου. Νομικός, διπλωμάτης, ανώτατος δικαστικός, πολιτικός και διανοούμενος επτανησιακής κοπής, ο Ζακύνθιος λόγιος κατέγραψε μια διαδρομή που σπάνια συναντά κανείς: τιμήθηκε με όλα τα ανώτατα αξιώματα της Πολιτείας, χωρίς ποτέ να τα επιδιώξει, και κορύφωσε τη στάση ζωής του με την ιστορική άρνησή του να αναλάβει την πρωθυπουργία της χώρας.
Το παρόν άρθρο, του Κοινωνιολόγου Σπύρου Ξένου, φιλοδοξεί να αποδώσει όχι απλώς ένα βιογραφικό αποτύπωμα, αλλά ένα χρέος μνήμης απέναντι σε μια γενιά Ζακυνθίων που σφράγισε με το ήθος, τη μόρφωση και τη δημόσια αρετή της τον ελληνικό δημόσιο βίο.
Ο Διονύσιος Παναγιώτη Στεφάνου γεννήθηκε στη Ζάκυνθο στις 13 Νοεμβρίου 1835. Γιος του ιατρού, φιλικού και βουλευτή Παναγιώτη-Μαρίνου Στεφάνου και της Almaide Honorine de Chantal, μεγάλωσε μέσα σε δύσκολες οικογενειακές συνθήκες, καθώς έχασε τη μητέρα του σε πολύ μικρή ηλικία. Από νωρίς ξεχώρισε για την ευφυΐα και την κλίση του στα γράμματα. Τα πρώτα του μαθήματα τα έλαβε κατ’ οίκον και στη συνέχεια φοίτησε στην Αθήνα, πριν συνεχίσει σπουδές Νομικής στη Γαλλία, όπου αναγορεύθηκε διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Παρισίων.
Με την επιστροφή του στην πατρίδα του, λίγο πριν την Ένωση των Επτανήσων, εργάστηκε ως δικηγόρος και δραστηριοποιήθηκε στη δημοσιογραφία, αναδεικνύοντας έναν λόγο βαθύ, στοχαστικό και κοινωνιολογικά αιχμηρό. Μετά την Ένωση, η σταδιοδρομία του στον χώρο της Δικαιοσύνης υπήρξε ραγδαία, φτάνοντας το 1873 στον βαθμό του Αρεοπαγίτη, σε ηλικία που θεωρούνταν εξαιρετικά νεαρή για το ανώτατο δικαστικό αξίωμα.
Η πολιτική του διαδρομή συνδέθηκε άρρηκτα με τον Χαρίλαο Τρικούπη. Υπηρέτησε ως Νομικός Σύμβουλος του Υπουργείου Εξωτερικών, χειρίστηκε κρίσιμα διεθνή ζητήματα, όπως οι αποζημιώσεις των Ελλήνων της Αλεξάνδρειας και η περίφημη υπόθεση της κληρονομιάς Ζάππα, ενώ αργότερα διετέλεσε Υπουργός Δικαιοσύνης και Εξωτερικών. Παράλληλα, οι αγορεύσεις και οι αναλύσεις του στη Βουλή άφησαν εποχή, ιδίως οι παρεμβάσεις του για τη βαθύτερη αιτία της ελληνικής κακοδαιμονίας, την έλλειψη πολιτικής και ηθικής αγωγής.
Χαρακτηριστικά, ο ίδιος σημείωνε ότι οι νόμοι από μόνοι τους δεν αρκούν, αν δεν συνοδεύονται από χαρακτήρες και πολιτική παιδεία. Λόγος διαχρονικός, που ακόμη και σήμερα ηχεί οδυνηρά επίκαιρος.
Το 1916, λίγες εβδομάδες πριν τον θάνατό του, δέχθηκε στην οικία του στην Αθήνα την επίσκεψη του Βασιλέα Κωνσταντίνου, ο οποίος του πρότεινε να σχηματίσει κυβέρνηση. Η απάντησή του έμελλε να μείνει στην ιστορία: αρνήθηκε την πρωθυπουργία, δηλώνοντας πως η αποδοχή της δεν θα είχε άλλο αποτέλεσμα παρά να καταστήσει πολυτελέστερη την κηδεία του. Μια φράση που συμπύκνωσε την απέχθειά του για τη μικροπολιτική και τη βαθιά του επίγνωση των ορίων της εποχής.
Ο Διονύσιος Π. Στεφάνου απεβίωσε την 1η Νοεμβρίου 1916, σε ηλικία 82 ετών. Η κηδεία του, στη Μητρόπολη Αθηνών, αποτέλεσε γεγονός εθνικής εμβέλειας, με τον τότε πρωθυπουργό Σπυρίδωνα Λάμπρο να αποδίδει φόρο τιμής σε έναν άνδρα που τίμησε τα αξιώματα και δεν τιμήθηκε απλώς από αυτά.
Η Ζάκυνθος δεν ξέχασε τον μεγάλο της γιο. Ο Δήμος Ζακύνθου τίμησε τη μνήμη του δίνοντας το όνομά του σε κεντρική κάθετη οδό της πόλης που οδηγεί στην παραλία, διατηρώντας ζωντανή την παρουσία του στον αστικό και ιστορικό χάρτη του νησιού.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο του κ. Ξένου στο www.tazakinthina.gr
