Ένα σπάνιο και αδιαίρετο πολιτισμικό και ιστορικό σύνολο, που διασώζει τη συλλογική μνήμη της βορειοδυτικής Ζακύνθου, αναδεικνύεται μέσα από την ιστορική ενότητα της Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου των Γκρεμνών. Όπως επισημαίνει στο άρθρο του ο κοινωνιολόγος Σπύρος Ξένος, πρόκειται για μια περιοχή περίπου 2.500 στρεμμάτων, ιδιοκτησίας της Μονής, όπου καταγράφεται αδιάλειπτη μοναστική δραστηριότητα επί αιώνες, σε απόλυτη συνύπαρξη με ένα παρθένο φυσικό περιβάλλον ενταγμένο στο Δίκτυο NATURA 2000.
Η ενότητα αυτή περιλαμβάνει, πέρα από το κεντρικό μοναστηριακό συγκρότημα του 1570, πλήθος μνημείων και καταλοίπων της λατρευτικής ζωής: τον Ιερό Ναό Σπηλιάς Αγίου Γερασίμου (1552), τα ερείπια της Ιεράς Μονής Αγίων Πάντων (15ος αιώνας), τη Μονή του Κάτου Άη Γιώργη των Γκρεμνών (1550), καθώς και τον ενετικό αμυντικό πύργο του 1561. Όλα συνθέτουν ένα μοναδικό ιστορικό τοπίο, τεκμήριο του εκκλησιαστικού, κοινωνικού και πολιτισμικού γίγνεσθαι της περιοχής.
Σύμφωνα με την τεκμηριωμένη ανάλυση του Σπύρου Ξένου, οι ιστορικές μαρτυρίες των Ντίνου Κονόμου και Λεωνίδα Χ. Ζώη φωτίζουν την πορεία ίδρυσης και εδραίωσης του μοναστηριού. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στους ιερομόναχους Μακάριο και Βαρλαάμ Μπελέτη, οι οποίοι στα μέσα του 16ου αιώνα ανακαίνισαν την ερειπωμένη εκκλησία και έθεσαν τα θεμέλια ενός οργανωμένου κοινοβιακού βίου, υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Με αποφάσεις των Ενετών Προνοητών Ζακύνθου Cornelio Barbaro και Francesco Barbaro, το ιδιοκτησιακό και νομικό καθεστώς της Μονής κατοχυρώθηκε οριστικά, διασφαλίζοντας την ενιαία διαχείριση του μοναστηριακού δάσους και των γύρω εκτάσεων. Στον χώρο αυτόν διατηρούνται έως σήμερα μνημεία εξαιρετικής σημασίας: το νέο Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στον λόφο Σούρμπη (1562), ο ναός της Αγίας Πολυχρονίας, οι βίγλες, οι σπηλιές, οι στέρνες και τα ίχνη της καθημερινής ζωής των μοναχών.
Σε απόσταση μικρότερη του ενός χιλιομέτρου από το Ναυάγιο Ζακύνθου, το σύνολο αυτό αποκαλύπτει, όπως τονίζει ο Σπύρος Ξένος, ένα θεματικό πάρκο ιστορικής, θρησκευτικής και φυσικής αξίας, μοναδικό για τα ελληνικά και μεσογειακά δεδομένα. Απέναντι σε αποσπασματικές ή πρόχειρες προσεγγίσεις αξιοποίησης της περιοχής, διατυπώνεται μια ολοκληρωμένη πρόταση προστασίας και αειφορικής διαχείρισης, βασισμένη σε στρατηγικό σχεδιασμό που έχει ήδη εκπονηθεί και κατατεθεί από την Εκκλησία της Ζακύνθου από τον Δεκέμβριο του 2023.
Όπως καταλήγει στο άρθρο του ο Σπύρος Ξένος, υπάρχει πρόταση για το Ναυάγιο Ζακύνθου, με στόχο τη δημιουργία ενός υποδείγματος ανθρωπογεωγραφικής ενότητας με συνοχή και συνέχεια στον χώρο και στον χρόνο. Ο Άγιος Γεώργιος των Γκρεμνών μπορεί να λειτουργήσει ως case study και αρχικός πυρήνας ενός ευρύτερου εγχειρήματος, προσφέροντας ένα πρότυπο διαχείρισης της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο του Σπύρου Ξένου στο https://www.tazakinthina.gr
