Η μνήμη του Ολοκαυτώματος δεν αποτελεί ένα απλό ιστορικό μάθημα. Είναι θεμέλιο της δημοκρατικής παιδείας, πυξίδα αξιών και διαρκής υπενθύμιση του πού μπορεί να οδηγήσει ο ρατσισμός, ο αντισημιτισμός και η απανθρωποποίηση του «άλλου». Σε μια εποχή όπου η Ιστορία συχνά παραχαράσσεται ή εργαλειοποιείται, η διδασκαλία του Ολοκαυτώματος συνιστά παιδαγωγικό και ηθικό καθήκον.
Η Ζάκυνθος, η «Νήσος των Δικαίων», κατέχει μια μοναδική θέση στη συλλογική μνήμη. Κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, το σύνολο των Ελλήνων Εβραίων κατοίκων του νησιού διασώθηκε, χάρη στο θάρρος της τοπικής κοινωνίας, τη στάση της Εκκλησίας και των αρχών. Το ιστορικό αυτό γεγονός δεν είναι απλώς λόγος υπερηφάνειας· αποτελεί διαρκή υπενθύμιση ότι η ηθική ευθύνη και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια μπορούν να υπερισχύσουν ακόμη και στις πιο σκοτεινές συνθήκες.
Με επίγνωση αυτής της ιστορικής παρακαταθήκης, η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ζακύνθου τα δύο τελευταία χρόνια ανέλαβε μια σειρά ουσιαστικών πρωτοβουλιών για τη μελέτη, τη διδασκαλία και τη δημόσια ανάδειξη του Ολοκαυτώματος, σε συνεργασία με επιστημονικούς, ακαδημαϊκούς και πολιτιστικούς φορείς.
Κομβικό γεγονός αποτέλεσε η Επιστημονική Διημερίδα με τίτλο «Το Ολοκαύτωμα στη νήσο των Δικαίων», που πραγματοποιήθηκε από 1 έως 3 Φεβρουαρίου 2024 στο Δημοτικό Θέατρο Ζακύνθου, με τη στήριξη της Εκκλησίας, τη συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων αλλά και την παρουσία του Γενικού Γραμματέα Θρησκευμάτων του ΥΠΑΙΘΑ. Η διημερίδα αυτή ανέδειξε, με επιστημονική τεκμηρίωση και ιστορική ακρίβεια, τόσο το τοπικό παράδειγμα της Ζακύνθου όσο και τη σημασία του Ολοκαυτώματος στο ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Αντίστοιχα, στις 27 Ιανουαρίου 2025, Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος, πραγματοποιήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο Ζακύνθου εκδήλωση μνήμης με θέμα «Η Εβραϊκή Κοινότητα της Ζακύνθου», εστιάζοντας στην ιστορία, την παρουσία και την πολιτισμική συμβολή της εβραϊκής κοινότητας του νησιού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι, παρά τη διεθνή συγκυρία και τις αντιδράσεις που εκφράστηκαν από ορισμένους, η εκπαιδευτική κοινότητα της Ζακύνθου δεν υπαναχώρησε. Η διδασκαλία του Ολοκαυτώματος δεν ανεστάλη ούτε υποβαθμίστηκε. Αντιθέτως, υπερασπίστηκε με συνέπεια την επιστημονική της αυτονομία.
Το Ολοκαύτωμα δεν προσφέρεται για συμψηφισμούς ούτε για πολιτική εργαλειοποίηση. Διδάσκεται για να θυμόμαστε, να κατανοούμε και να μην επαναλαμβάνουμε. Η μνήμη, όταν καλλιεργείται μέσα από την εκπαίδευση, δεν είναι παρελθόν· είναι ευθύνη για το παρόν και το μέλλον.
Αθανάσιος Κατσίμπελης
Διευθυντής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ζακύνθου
