Σύμφωνα με το dimokratia.gr η υπόθεση του Ερφάν Σολτάνι επανέφερε με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο τη χρήση της θανατικής ποινής στο Ιράν, την ώρα που η χώρα βρίσκεται σε περίοδο έντονων αναταραχών, με αιματηρές διαδηλώσεις και κλίμα γενικευμένης καταστολής. Ανθρωπιστικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι ο 26χρονος, που συνελήφθη επειδή συμμετείχε στις κινητοποιήσεις, οδηγείται σήμερα, 14 Ιανουαρίου, στην αγχόνη, ύστερα από διαδικασία που περιγράφεται ως πρωτοφανώς ταχεία και χωρίς τις στοιχειώδεις εγγυήσεις.
Ορισμένοι παρατηρητές επισημαίνουν πως ο αριθμός των εκτελέσεων στη χώρα λειτουργεί ως «βαρόμετρο» της πίεσης που δέχεται το καθεστώς. Η θανατική ποινή όχι μόνο προβλέπεται από το ιρανικό πλαίσιο, αλλά εφαρμόζεται ευρέως, ενώ οι εκτελέσεις φέρονται να αυξάνονται όταν η κυβέρνηση επιδιώκει να ενισχύσει το αίσθημα ελέγχου και ασφάλειας.
Συλλήφθηκε την Πέμπτη, ανακοινώθηκε ότι θα εκτελεστεί σε λίγες ημέρες
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, ο Ερφάν Σολτάνι συνελήφθη το βράδυ της περασμένης Πέμπτης, κοντά στο σπίτι του, στην πόλη Fardis. Προηγουμένως φέρεται να είχε δεχθεί «προειδοποιήσεις» να σταματήσει να εμφανίζεται στις διαμαρτυρίες, ωστόσο συνέχισε να συμμετέχει. Για τρεις ημέρες η οικογένειά του δεν γνώριζε πού βρίσκεται. Την Κυριακή 11 Ιανουαρίου, στελέχη των υπηρεσιών ασφαλείας επικοινώνησαν μαζί τους, επιβεβαιώνοντας ότι κρατείται και ενημερώνοντάς τους ότι έχει ήδη καταδικαστεί σε θάνατο.
Μετά από επίμονες εκκλήσεις, επιτράπηκε στους οικείους του μία και μόνο συνάντηση διάρκειας δέκα λεπτών. Όπως τους μεταφέρθηκε, αυτή θα ήταν ο τελευταίος αποχαιρετισμός πριν από την εκτέλεση.
Το στοιχείο που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία είναι ότι ο 26χρονος φέρεται να κρατείται χωρίς πρόσβαση σε δικηγόρο, χωρίς να του έχουν αποδοθεί επίσημα κατηγορίες και χωρίς να έχει διεξαχθεί ακροαματική διαδικασία. Παράλληλα, έχει καταγραφεί απειλή ότι, αν μιλήσει δημόσια ή επιχειρήσει να επικοινωνήσει με μέσα ενημέρωσης για την κατάστασή του, θα στοχοποιηθούν και άλλα μέλη της οικογένειάς του.
Αν επιβεβαιωθεί η εκτέλεση που έχει ανακοινωθεί, η υπόθεση ενδέχεται να καταγραφεί ως μία από τις ταχύτερες εφαρμογές θανατικής ποινής στη σύγχρονη νομική ιστορία: από τη σύλληψη την Πέμπτη 8 Ιανουαρίου, στην εκτέλεση μέσα σε ελάχιστες ημέρες. Επιπλέον, παρουσιάζεται ως η πρώτη επίσημα καταγεγραμμένη εκτέλεση διαδηλωτή, σε ένα περιβάλλον όπου έχουν προηγηθεί μαζικές συλλήψεις χιλιάδων πολιτών.
«Moharebeh»: η κατηγορία που περιγράφεται ως οριστική
Μαρτυρία από άτομο του οικογενειακού περιβάλλοντος, υπό καθεστώς ανωνυμίας, περιγράφει ότι η οικογένεια βρίσκεται σε ακραία ψυχολογική πίεση. Αναφέρεται επίσης ότι ακόμη και στενός συγγενής που είναι δικηγόρος επιχείρησε να παρέμβει, όμως εμποδίστηκε από πράκτορες ασφαλείας. Κατά την ίδια περιγραφή, του ειπώθηκε ότι δεν υπάρχει καν φάκελος προς εξέταση, ενώ διατυπώθηκε το μήνυμα ότι όποιος συλλαμβάνεται στις διαμαρτυρίες θα εκτελείται.
Η ποινή που αποδίδεται στον Ερφάν Σολτάνι αναφέρεται ως «Moharebeh», δηλαδή «εχθρότητα κατά του Θεού», και παρουσιάζεται ως τελεσίδικη, με άμεση εκτέλεση.
Νομικοί: το χρονοδιάγραμμα δεν «στέκει», αλλά λειτουργεί ως τρομοκράτηση
Νομικοί εμπειρογνώμονες εκτιμούν ότι το χρονοδιάγραμμα που φέρεται να κοινοποιήθηκε στην οικογένεια είναι, βάσει του ίδιου του ιρανικού Ποινικού Κώδικα, πρακτικά αδύνατο να τηρηθεί με νόμιμο τρόπο. Παρά ταύτα, υπογραμμίζουν ότι η επίσπευση της ποινής μπορεί να αξιοποιείται ως εργαλείο ψυχολογικού πολέμου και εκφοβισμού, τόσο απέναντι στους διαδηλωτές όσο και στις οικογένειές τους. Στο πλέον δυσμενές σενάριο, δεν αποκλείεται ακόμη και η εκδοχή μιας εξωδικαστικής «εξόντωσης», με συνοπτικές διαδικασίες.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων Μοχάμεντ Ολιαφάρντ σημειώνει ότι η άμεση σύλληψη και εκτέλεση σε τόσο σύντομο διάστημα δεν ευθυγραμμίζεται με τις ελάχιστες απαιτήσεις μιας τέτοιας διαδικασίας. Όπως αναφέρει, ακόμη και με δικηγόρο διορισμένο από το κράτος, θα απαιτούνταν κατ’ ελάχιστο περίπου δέκα ημέρες, ενώ με ανεξάρτητη υπεράσπιση ο απαιτούμενος χρόνος θα έφθανε τουλάχιστον τις 30 ημέρες ώστε να ληφθούν υπόψη τα προβλεπόμενα περιθώρια εφέσεων. Κατά την εκτίμησή του, η εικόνα μιας «ποινής μέσα σε λίγες ημέρες», ακόμη και για την κατηγορία της «εχθρότητας κατά του Θεού», παραπέμπει σε τακτική που στοχεύει κυρίως στην τρομοκράτηση.
Η θανατική ποινή στο Ιράν και οι εκτελέσεις ως «μήνυμα» ισχύος
Διαχρονικά, η ιρανική κυβέρνηση υπερασπίζεται τη θανατική ποινή υποστηρίζοντας ότι εφαρμόζεται για τα «βαρύτερα εγκλήματα». Στο νομικό της οπλοστάσιο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ανθρωποκτονίες, βιασμοί, παιδεραστία και υποθέσεις που σχετίζονται με διακίνηση ναρκωτικών. Εκτιμάται ότι σε προηγούμενα χρόνια περίπου το 99% των εκτελέσεων αφορούσε φόνους ή αδικήματα συνδεδεμένα με ναρκωτικά, χωρίς ωστόσο να απουσιάζουν και περιπτώσεις που αποδίδονται σε «κατασκοπεία» ή σε συμμετοχή σε διαμαρτυρίες.
Η μνήμη της κοινωνίας παραμένει βαριά και από γεγονότα όπως ο θάνατος, το 2022, της 22χρονης Μάσα Αμίνι υπό κράτηση, μετά από σύλληψη με την αιτιολογία ότι φορούσε «ανάρμοστα» το χιτζάμπ της.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι, όταν το καθεστώς αισθάνεται απειλή, οι εκτελέσεις αυξάνονται ως μέθοδος διάχυσης φόβου. Τα ακριβή μεγέθη παραμένουν ασαφή, καθώς δεν δημοσιοποιούνται επίσημα στοιχεία. Πάντως, η οργάνωση Iran Human Rights εκτιμά ότι το 2025 οι εκτελέσεις αυξήθηκαν σημαντικά σε σχέση με το 2024, από περίπου 975 σε περίπου 1.500.
Διεθνές περιβάλλον και πολιτικές σκοπιμότητες
Οι εξελίξεις εκτυλίσσονται ενώ οι σημερινές αναταραχές στη χώρα περιγράφονται ως εκτεταμένες και αιματηρές, με εμφανή —όπως σημειώνεται— στήριξη των ΗΠΑ. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρεται και δημόσια παρότρυνση του Ντόναλντ Τραμπ προς τους Ιρανούς να συνεχίσουν τις διαδηλώσεις, με τη φράση: «Συνεχίστε να διαδηλώνετε, η βοήθεια είναι καθ’ όδόν». Παράλληλα, διατυπώνεται η εκτίμηση ότι οι εξελίξεις συνδέονται και με γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς γύρω από τους πόρους του Ιράν, με διαφορετικούς παίκτες να επιδιώκουν ρόλο στην επόμενη ημέρα.
Ποιος είναι ο Ερφάν Σολτάνι
Ο Ερφάν Σολτάνι είναι 26 ετών και ζει στην πόλη Fardis, στην επαρχία Karaj. Εργάζεται στον κλάδο της ένδυσης και ενδιαφέρεται για τη μόδα και τον αθλητισμό. Συνελήφθη την περασμένη εβδομάδα κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων στην πόλη του, ενώ έχει ανακοινωθεί ότι η εκτέλεσή του δι’ απαγχονισμού είναι προγραμματισμένη για σήμερα.
Η πληροφορία για την επικείμενη εκτέλεση διακινήθηκε διεθνώς μέσω ανάρτησης στον λογαριασμό X της οργάνωσης National Union for Democracy in Iran. Νομικοί εμπειρογνώμονες φέρονται να συνέστησαν στην οικογένειά του να κινηθεί επειγόντως με αιτήσεις προς τον πρόεδρο του Επαρχιακού Δικαστηρίου και προς τον εισαγγελέα της Τεχεράνης, χωρίς να είναι γνωστό αν τελικά το έπραξαν ή αν αξιολογούν τον κίνδυνο αντιποίνων από το κράτος.
Καθώς η προθεσμία που περιγράφεται είναι ασφυκτική, η υπόθεση του 26χρονου μετατρέπεται σε σημείο αιχμής για το πώς η κρατική βία, η δικαστική διαδικασία και η πολιτική σκοπιμότητα διασταυρώνονται σε περιόδους κρίσης—με ανθρώπινο κόστος που, όπως όλα δείχνουν, μετριέται πλέον σε ημέρες.
