Η Σύμη θα φιλοξενήσει το Σάββατο 17 και την Κυριακή 18 Ιανουαρίου 2026 ένα διήμερο διεθνές επιστημονικό συνέδριο με τίτλο «Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, Ίππαρχος ο Ρόδιος και οι Συμιακοί Ήρωες του Βυθού», αφιερωμένο στους δύτες–σφουγγαράδες που συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάσυρση των ευρημάτων από το ναυάγιο των Αντικυθήρων στις αρχές του 20ού αιώνα.
Η διοργάνωση πραγματοποιείται προς τιμήν των δυτών των Αντικυθήρων και της ιστορικής τους συμβολής στην ανάδειξη ενός από τα σημαντικότερα τεχνολογικά επιτεύγματα της αρχαιότητας, του Μηχανισμού των Αντικυθήρων. Το συνέδριο οργανώνεται από το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών «Παιδεία» (ΗΠΑ), το οποίο εδρεύει στον ακαδημαϊκό χώρο του Πανεπιστημίου της Connecticut (University of Connecticut, USA).
Το συνέδριο τελεί υπό την αιγίδα της Υπουργού Πολιτισμού κας Λίνας Μενδώνη και του Υπουργείου Πολιτισμού Ελλάδος, με τη στήριξη του Δήμου Σύμης και της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, καθώς και τη συμβολή τοπικών, επιστημονικών και ομογενειακών φορέων από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα, προβλέπεται συνεργασία με πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιστημονικές ενώσεις, πολιτιστικούς οργανισμούς και οργανώσεις της ελληνικής διασποράς.
Υβριδική διεξαγωγή και διεθνής συμμετοχή
Οι εργασίες θα διεξαχθούν με φυσική παρουσία στη Σύμη και ταυτόχρονη διαδικτυακή μετάδοση μέσω πλατφορμών, δίνοντας τη δυνατότητα υβριδικής συμμετοχής. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται εισηγήσεις πανεπιστημιακών, ερευνητών, αρχαιολόγων, ιστορικών της επιστήμης, μηχανικών και φυσικών από την Ελλάδα, την Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Μεξικό.
Η θεματολογία προσεγγίζει τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων διεπιστημονικά, συνδέοντας πεδία όπως η αρχαιολογία, η ιστορία της επιστήμης, η ελληνιστική αστρονομία, η μαθηματική μοντελοποίηση, η μηχανική, η ψηφιακή τεχνολογία και, με ιδιαίτερη έμφαση, η εκπαιδευτική αξιοποίηση της αρχαίας γνώσης. Μεταξύ των βασικών αξόνων περιλαμβάνονται ο ίδιος ο Μηχανισμός, η ελληνιστική αστρονομία και το έργο του Ρόδιου Ιππάρχου, η αρχαία ελληνική τεχνολογία και οι σύγχρονες μορφές εκπαιδευτικής και ψηφιακής αξιοποίησης του Μηχανισμού. Παράλληλα, παρουσιάζονται δεδομένα από μελέτες αξονικής τομογραφίας, ψηφιακής ανασύνθεσης και μαθηματικής ανάλυσης, καθώς και νέες ερμηνευτικές προσεγγίσεις για τη λειτουργία του ως αστρονομικού «υπολογιστή», ημερολογίου και κοσμολογικού οργάνου.
Η ιστορική διάσταση: τιμή στους Συμιακούς δύτες
Κεντρικό στοιχείο της διοργάνωσης αποτελεί η απόδοση τιμής στους Συμιακούς δύτες–σφουγγαράδες, οι οποίοι, προερχόμενοι από τη ναυτική παράδοση του νησιού, πραγματοποίησαν καταδύσεις σε πρωτόγνωρα για την εποχή βάθη, με περιορισμένα τεχνικά μέσα και σημαντικούς κινδύνους για τη ζωή και την υγεία τους. Η συμβολή τους περιγράφεται ως καθοριστική για την ανάσυρση ανεκτίμητων θησαυρών, με τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων να αναδεικνύεται ως το αρχαιότερο γνωστό αστρονομικό και υπολογιστικό μηχανικό επίτευγμα της ανθρωπότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, η μνήμη των δυτών προβάλλεται όχι μόνο ως ιστορική αναφορά, αλλά και ως διαχρονικό παράδειγμα αυταπάρνησης, συλλογικής προσφοράς και αυτοθυσίας. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο βαρύ τίμημα που πλήρωσαν ορισμένοι, με μόνιμες αναπηρίες ή ακόμη και με την ίδια τους τη ζωή, υπογραμμίζοντας ότι η πρόοδος της γνώσης συχνά συνδέεται με πράξεις γενναιότητας.
Ο Ίππαρχος στο επίκεντρο των επιστημονικών συζητήσεων
Σημαντική θέση στον επιστημονικό διάλογο του συνεδρίου κατέχει ο ρόλος του Ιππάρχου του Ροδίου, ο οποίος παρουσιάζεται ως κορυφαία μορφή της ελληνιστικής εποχής και ως θεμελιωτής της Αστρονομίας και της Τριγωνομετρίας. Η διοργάνωση επιχειρεί να αναδείξει τη σύνδεση του έργου του με τη θεωρητική βάση των αστρονομικών νόμων που ενσωματώνονται στον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, φωτίζοντας το πώς η επιστημονική γνώση μετασχηματίστηκε σε μηχανική κατασκευή υψηλής πολυπλοκότητας.
Τελετή αποκαλυπτηρίων και πολιτιστικές–εκπαιδευτικές δράσεις
Στο επίκεντρο των εκδηλώσεων τοποθετείται και η τελετή αποκαλυπτηρίων του μπρούτζινου αγάλματος του ηρωικού Δύτη–Καπετάνιου Δημητρίου Κοντού, η οποία περιγράφεται ως κορυφαία πράξη ιστορικής μνήμης και συλλογικής τιμής. Το άγαλμα αποδίδεται ως σύμβολο ναυτοσύνης, τόλμης και κοινής προσφοράς, τιμώντας τους ανθρώπους που ανέσυραν από τα βάθη της θάλασσας έναν θησαυρό με παγκόσμια επιστημονική και πολιτισμική αξία.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στη συμμετοχή μαθητών, φοιτητών και εκπαιδευτικών, μέσα από παράλληλες εκθέσεις, εργαστήρια, πολιτιστικές δράσεις και ψηφιακές παρουσιάσεις, με στόχο η Σύμη να αναδειχθεί ως τόπος μνήμης αλλά και ζωντανός χώρος παιδείας. Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται και η συνεργασία του Πανεπιστημίου Σονόρας (Μεξικό) και της Relojes Olvera III Generacion με το Πανεπιστήμιο Αθηνών για τη δημιουργία λειτουργικού αστρονομικού ρολογιού–πλανηταρίου, βασισμένου στον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, με εκπαιδευτικές εκδηλώσεις για το κοινό και φοιτητές.
Χορηγοί, υποστηρικτές και χορηγοί επικοινωνίας
Στους χορηγούς και υποστηρικτές της διοργάνωσης αναφέρονται ο Δήμος Σύμης, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών «Παιδεία» (ΗΠΑ), το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), ο ΠανΡοδιακός Σύλλογος «Απόλλων» (ΗΠΑ–Καναδάς–Ελλάδα), η Συμιακή Αλληλοβοηθητική Αδελφότης Νέας Υόρκης «Η Αίγλη» (ΗΠΑ), ο Σύλλογος Συμαίων Ρόδου «Ο Γλαύκος», ο Κοινωνικός Σύλλογος Συμαίων Αττικής «Ο Πανορμίτης», η Δωδεκανησιακή Ομοσπονδία ΗΠΑ, ο Ελληνικός Φοιτητικός Σύλλογος Παιδεία του Πανεπιστημίου Κοννέκτικατ (ΗΠΑ) και η Ένωση Γυναικών Σύμης. Ως χορηγοί επικοινωνίας αναφέρονται οι Φρυκτωρίες (τηλεοπτικός και διαδικτυακός σταθμός) και η Ένωση Δημοσιογράφων Περιοδικού και Ηλεκτρονικού Τύπου (Ε.ΔΗ.Π.Η.Τ.).
Με τον συνδυασμό διεθνούς επιστημονικής παρουσίας, εκπαιδευτικού προσανατολισμού και ισχυρής ιστορικής φόρτισης, η διήμερη διοργάνωση στη Σύμη επιχειρεί να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς για τη μελέτη του Μηχανισμού των Αντικυθήρων και της ελληνιστικής επιστήμης, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύει τους ανθρώπους που, με θάρρος και αυτοθυσία, συνέβαλαν αποφασιστικά στο να έρθει στο φως ένα εμβληματικό τεκμήριο της ανθρώπινης διανόησης.
