Στα ρηχά παράκτια νερά του Αμβρακικού Κόλπου, έναν σημαντικό βιότοπο διατροφής για νεαρές και ενήλικες θαλάσσιες χελώνες Καρέττα στη βορειοδυτική Ελλάδα, καταγράφεται μια εξαιρετική περίπτωση που προκαλεί εντύπωση στην επιστημονική κοινότητα: μία χελώνα επιβιώνει για τουλάχιστον έξι χρόνια χωρίς κάτω γνάθο.
Η χελώνα εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2019 στο πλαίσιο του προγράμματος σύλληψης–σήμανσης–επανασύλληψης που πραγματοποιείται στον Αμβρακικό από το 2002. Παρότι ο τραυματισμός της θεωρείται σοβαρός, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι δεν επρόκειτο για ένα εξαντλημένο ζώο: οι πληγές της είχαν επουλωθεί φυσικά, ενώ η σωματική της κατάσταση χαρακτηριζόταν εξαιρετική. Την ίδια στιγμή, έφερε τότε έντονο φορτίο βαλάνων, αρθρόποδων που προσκολλώνται στο καβούκι της χελώνας.
Από εκείνη την πρώτη καταγραφή, το ζώο εντοπίστηκε άλλες τέσσερις φορές στην ίδια περιοχή μελέτης, με πιο πρόσφατη εμφάνιση το καλοκαίρι του 2025. Κατά την εξαετή αυτή περίοδο, συνέχισε να παρουσιάζει καλή σωματική κατάσταση, ενώ καταγράφηκε και αύξηση μεγέθους με μέσο ρυθμό περίπου 0,2 εκατοστών ετησίως. Αξιοσημείωτο είναι ότι το βαρύ φορτίο βαλάνων που είχε παρατηρηθεί αρχικά, στη συνέχεια δεν εντοπίζεται πλέον.
Το κεντρικό ερώτημα που γεννήθηκε από την υπόθεση αφορά τον τρόπο επιβίωσης ενός ζώου που, υπό φυσιολογικές συνθήκες, βασίζεται στη δύναμη των σαγονιών του για να θρυμματίζει καβούρια και οστρακόδερμα. Η μακροχρόνια παρουσία της χελώνας στον Αμβρακικό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι έχει προσαρμόσει τη διατροφική της συμπεριφορά, επιλέγοντας πιθανώς πιο μαλακή τροφή, όπως τα ολοθούρια (αγγούρια της θάλασσας), μια ασυνήθιστη αλλά τεκμηριωμένη επιλογή για τις χελώνες στα ελληνικά νερά.
Πέρα από τη διατροφή, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στο γεγονός ότι ένας τόσο σοβαρός τραυματισμός επουλώθηκε χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Στον Αμβρακικό καταγράφονται και άλλες κακώσεις, όπως απώλειες πτερυγίων, ωστόσο η απώλεια κάτω γνάθου θεωρείται υπό κανονικές συνθήκες απειλητική για τη ζωή. Κι όμως, η συγκεκριμένη χελώνα εξακολουθεί να ζει και να επιτελεί τον οικολογικό της ρόλο, αποτελώντας διαχρονικό σύμβολο ανθεκτικότητας και ελπίδας.
Η περίπτωση παρουσιάζεται σε πρόσφατη επιστημονική δημοσίευση των Alan F. Rees και Δημήτρη Μαργαριτούλη, μελών της Επιστημονικής Επιτροπής του ΑΡΧΕΛΩΝ.
Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι τέτοιες ανακαλύψεις στηρίζονται στη συστηματική παρακολούθηση που γίνεται στον Αμβρακικό: κάθε καλοκαίρι δραστηριοποιείται στον βιότοπο μικρή ομάδα εθελοντών με υπεύθυνο πεδίου και σκάφος, σε ένα «ζωντανό εργαστήριο» όπου η καταγραφή και η μελέτη των χελωνών συμβάλλουν στην καλύτερη προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Το 2026 έχει ανακηρυχθεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνές Έτος Εθελοντισμού για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, με τον εθελοντισμό να παρουσιάζεται ως πρακτικό εργαλείο που μετατρέπει την τοπική δράση σε ευρύτερο αποτύπωμα: από την προστασία μιας φωλιάς έως την ενημέρωση ενός επισκέπτη. Η συμβολή αυτή συνδέεται με στόχους όπως η «Ζωή Κάτω από το Νερό» (SDG 14), η «Δράση για το Κλίμα» (SDG 13), οι «Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες» (SDG 11) και η «Ποιοτική Εκπαίδευση» (SDG 4), ενώ διατυπώνεται δέσμευση για ενίσχυση του δικτύου ανθρώπων που στηρίζουν τη συνύπαρξη φύσης και κοινωνίας.
Στο πλαίσιο αυτό, απευθύνεται πρόσκληση σε ανθρώπους κάθε ηλικίας και ειδικότητας να συμμετάσχουν ως εθελοντές σε προγράμματα προστασίας θαλάσσιων χελωνών σε όλη την Ελλάδα, με στόχο να συνεχίσουν να αναδεικνύονται ιστορίες όπως εκείνη της χελώνας του Αμβρακικού. Για περισσότερες πληροφορίες παρατίθεται η σχετική σελίδα: https://archelon.gr/volunteer.
