Σε μία από τις πλέον καθοριστικές επιχειρήσεις κατά του οργανωμένου εγκλήματος των τελευταίων ετών, ο μεξικανικός στρατός προχώρησε την Κυριακή στην εξουδετέρωση του Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστού ως «Ελ Μέντσο», ηγετικής μορφής του Jalisco New Generation Cartel (CJNG) και ενός από τους πλέον καταζητούμενους φυγάδες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η επιχείρηση εκτυλίχθηκε στην πολιτεία Χαλίσκο, με την κατάληξή της να πυροδοτεί άμεσα ένα εκτεταμένο κύμα βίας σε ολόκληρη τη χώρα, αποκαλύπτοντας το εύρος και τη δύναμη του καρτέλ που είχε οικοδομήσει ο 59χρονος αρχηγός.
Μαζικές ταραχές σε 20 πολιτείες
Η είδηση του θανάτου του «Ελ Μέντσο» προκάλεσε ακαριαία αντίδραση από ένοπλες ομάδες του CJNG. Οχήματα παραδόθηκαν στις φλόγες, βασικοί οδικοί άξονες αποκλείστηκαν και σκηνές γενικευμένης αναταραχής καταγράφηκαν σε 20 από τις 32 πολιτείες του Μεξικού.
Στη Guadalajara, δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας και πρωτεύουσα του Χαλίσκο, οι κάτοικοι περιορίστηκαν στα σπίτια τους, ενώ σε αρκετές περιοχές τα σχολεία δεν λειτούργησαν τη Δευτέρα. Οι αρχές έθεσαν σε επιφυλακή τις δυνάμεις ασφαλείας σε εθνικό επίπεδο, ενώ ακόμη και η Guatemala ενίσχυσε τα μέτρα φύλαξης στα σύνορά της με το Μεξικό.
Το προφίλ του «Ελ Μέντσο»
Ο Οσεγκέρα Θερβάντες καταγόταν από τη Μιτσοακάν και διατηρούσε δεσμούς με το οργανωμένο έγκλημα επί τουλάχιστον τρεις δεκαετίες. Το 1994 είχε καταδικαστεί στις ΗΠΑ για διακίνηση ηρωίνης και εξέτισε ποινή τριετούς φυλάκισης.
Μετά την επιστροφή του στο Μεξικό, ενίσχυσε γρήγορα τη θέση του στον υπόκοσμο και περίπου το 2009 ίδρυσε το CJNG, το οποίο εξελίχθηκε στο ταχύτερα αναπτυσσόμενο καρτέλ της χώρας. Η εγκληματική του δραστηριότητα περιλάμβανε διακίνηση κοκαΐνης, μεθαμφεταμινών, φαιντανύλης, καθώς και μεταφορά μεταναστών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το καρτέλ έγινε διαβόητο για την ένταση και τη μεθοδολογία της βίας του, αξιοποιώντας drones και αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς. Μεταξύ των πλέον χαρακτηριστικών επιθέσεων συγκαταλέγονται η κατάρριψη στρατιωτικού ελικοπτέρου το 2015 και η αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του Ομάρ Γκαρσία Χαρφούς, ο οποίος σήμερα κατέχει το χαρτοφυλάκιο της ομοσπονδιακής ασφάλειας.
Η επιχείρηση και η σύγκρουση
Σύμφωνα με το μεξικανικό Υπουργείο Άμυνας, η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε στο νότιο τμήμα του Χαλίσκο, με τη συμμετοχή στρατιωτικών δυνάμεων, της Πολεμικής Αεροπορίας και ειδικών μονάδων. Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης σύλληψης σημειώθηκε σφοδρή ανταλλαγή πυρών.
Από τη σύγκρουση:
-τέσσερα μέλη του καρτέλ έχασαν τη ζωή τους,
-τραυματίστηκαν τρία άτομα, ανάμεσά τους και ο ίδιος ο Οσεγκέρα Θερβάντες,
-τρεις στρατιώτες τραυματίστηκαν,
-δύο άτομα συνελήφθησαν,
-κατασχέθηκαν εκτοξευτήρες ρουκετών με δυνατότητα κατάρριψης αεροσκαφών και καταστροφής θωρακισμένων οχημάτων.
Ο «Ελ Μέντσο» υπέκυψε στα τραύματά του κατά τη διάρκεια αερομεταφοράς του στην Πόλη του Μεξικού.
Διπλωματική διάσταση και μήνυμα προς Ουάσινγκτον
Η εξόντωση του ηγέτη του CJNG εκλαμβάνεται ως σημαντική εξέλιξη στις σχέσεις Μεξικού–ΗΠΑ, ιδίως υπό το πρίσμα της πολιτικής της κυβέρνησης του Donald Trump, η οποία έχει απειλήσει με επιβολή δασμών ή ακόμη και μονομερή στρατιωτική παρέμβαση, εφόσον δεν ενταθεί η δράση κατά των καρτέλ.
Ο Οσεγκέρα Θερβάντες αντιμετώπιζε πολλαπλές κατηγορίες στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε θέσει επικηρυγμένη τη σύλληψή του με αμοιβή 15 εκατομμυρίων δολαρίων. Η αμερικανική κυβέρνηση είχε χαρακτηρίσει το καρτέλ του, μαζί με άλλα, ως ξένη τρομοκρατική οργάνωση.
Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Christopher Landau, συνεχάρη δημόσια τις μεξικανικές δυνάμεις μέσω της πλατφόρμας X, ενώ ο πρώην επικεφαλής διεθνών επιχειρήσεων της DEA, Mike Vigil, έκανε λόγο για «ισχυρό μήνυμα» προς την Ουάσινγκτον.
Αβέβαιη διαδοχή και φόβοι κλιμάκωσης
Παρά το ισχυρό πλήγμα, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της διαδοχής στην ηγεσία του CJNG, το οποίο διατηρεί παρουσία σε τουλάχιστον 21 πολιτείες του Μεξικού και δραστηριοποιείται σχεδόν σε ολόκληρη την επικράτεια των ΗΠΑ, με διεθνή εμβέλεια.
Αναλυτές εκτιμούν ότι, εφόσον την ηγεσία αναλάβουν συγγενικά πρόσωπα του «Ελ Μέντσο», η βία ενδέχεται να συνεχιστεί με αμείωτη ένταση. Αντίθετα, επικράτηση άλλων εσωτερικών φατριών θα μπορούσε να οδηγήσει σε προσωρινή αποκλιμάκωση. Το πλέον ανησυχητικό σενάριο αφορά ενδεχόμενη στροφή σε αδιάκριτες πρακτικές «ναρκοτρομοκρατίας», με επιθέσεις που παραπέμπουν στην Κολομβία της δεκαετίας του 1990, όπως βομβιστικές ενέργειες, στοχευμένες δολοφονίες και επιθέσεις κατά αεροσκαφών.
Η συγκυρία χαρακτηρίζεται κρίσιμη, με το Μεξικό και τις Ηνωμένες Πολιτείες να καλούνται να αξιοποιήσουν τη στενή συνεργασία τους, προκειμένου να επιφέρουν ένα καθοριστικό πλήγμα στα καρτέλ που εξακολουθούν να επηρεάζουν βαθιά τη σταθερότητα της περιοχής.
