Ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και ελέγχεται ο καθαρισμός οικοπέδων και ακάλυπτων χώρων φέρνει το νομοσχέδιο «Ενεργή Μάχη» του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Στον πυρήνα της μεταρρύθμισης βρίσκεται η αναδιαμόρφωση του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας, το οποίο παύει να λειτουργεί απλώς ως αρχείο υποχρεώσεων και μετατρέπεται σε ενεργό εργαλείο πρόληψης, ελέγχου και άμεσης παρέμβασης.
Στόχος της νέας ρύθμισης είναι η ολοκληρωμένη παρακολούθηση της διαδικασίας, από την υποβολή δηλώσεων και τη διενέργεια ελέγχων έως την επιβολή κυρώσεων και την εκτέλεση παρεμβάσεων, όπου αυτό απαιτείται. Το Μητρώο διασυνδέεται πλέον με τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, ενισχύοντας τον επιχειρησιακό σχεδιασμό και τη δυνατότητα άμεσης αντίδρασης σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου.
Στο ίδιο πλαίσιο, παρατείνεται έως τις 15 Ιουνίου τόσο η προθεσμία καθαρισμού οικοπέδων όσο και η υποβολή των σχετικών δηλώσεων. Οι ιδιοκτήτες ή υπόχρεοι καλούνται να προχωρήσουν σε καθαρισμό από την 1η Απριλίου έως τα μέσα Ιουνίου και να διατηρούν τους χώρους σε ασφαλή κατάσταση καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, το χρονοδιάγραμμα αυτό θεωρείται επαρκές για τη συμμόρφωση των πολιτών και ταυτόχρονα διευκολύνει τον προγραμματισμό των ελέγχων.
Κομβικό στοιχείο του νέου πλαισίου αποτελεί η σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων. Οι δήμοι αναλαμβάνουν την ενημέρωση των ιδιοκτητών, τη διενέργεια δειγματοληπτικών ελέγχων επί των δηλώσεων και, όπου διαπιστώνονται παραβάσεις, έχουν τη δυνατότητα να προχωρούν σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό. Παράλληλα, η Πυροσβεστική Υπηρεσία παρεμβαίνει κατόπιν καταγγελιών, πραγματοποιεί ελέγχους και επιβάλλει πρόστιμα και λοιπές κυρώσεις, ενημερώνοντας τον οικείο δήμο για την αποκατάσταση των προβλημάτων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο σύστημα κυρώσεων, το οποίο επανασχεδιάζεται με βάση την αρχή της αναλογικότητας. Διαχωρίζεται η τυπική παράβαση της μη υποβολής δήλωσης από την ουσιαστική παράβαση του μη καθαρισμού. Έτσι, προβλέπονται ηπιότερα πρόστιμα όταν έχει γίνει καθαρισμός αλλά δεν έχει κατατεθεί δήλωση και αυστηρότερες κυρώσεις όταν δεν έχει ληφθεί κανένα μέτρο. Για τον μη καθαρισμό θεσπίζεται πρόστιμο ενός ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστο ποσό τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ, ενώ για την περίπτωση καθαρισμού χωρίς δήλωση το πρόστιμο ορίζεται στα 100 ευρώ. Παρέχεται, επίσης, η δυνατότητα μείωσης του προστίμου όταν η παράβαση διορθώνεται άμεσα.
Το νομοσχέδιο εισάγει ακόμη μηχανισμούς ταχείας επέμβασης σε περιπτώσεις άμεσου κινδύνου πυρκαγιάς. Αρχικά προβλέπεται προσπάθεια επικοινωνίας με τον ιδιοκτήτη και αναζήτηση της συναίνεσής του. Αν αυτό δεν καταστεί δυνατό και η επικινδυνότητα διαπιστωθεί εγγράφως, ο δήμος μπορεί να προχωρήσει άμεσα σε καθαρισμό, ιδίως σε ζώνες υψηλού κινδύνου.
Λαμβάνονται, παράλληλα, υπόψη οι ιδιαίτερες οικολογικές και κλιματικές συνθήκες κάθε περιοχής. Προβλέπεται η δυνατότητα παράτασης των προθεσμιών με υπουργική απόφαση, εφόσον υπάρξει σχετική εισήγηση, ώστε το πλαίσιο να προσαρμόζεται στις πραγματικές συνθήκες.
Σημαντική πρόνοια υπάρχει και για την αποφυγή ψηφιακού αποκλεισμού. Για πολίτες που αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν ψηφιακές υπηρεσίες, θεσπίζεται εναλλακτική διαδικασία φυσικής υποβολής δήλωσης με κάθε πρόσφορο μέσο, διασφαλίζοντας ότι η πρόληψη παραμένει προσβάσιμη σε όλους.
Κατά τη διάρκεια της δημόσιας διαβούλευσης, λήφθηκαν υπόψη παρατηρήσεις που αφορούσαν την ανάγκη σαφήνειας ως προς το ποιοι υπάγονται στις υποχρεώσεις, συμπεριλαμβανομένων και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, αλλά και την αποφυγή δυσανάλογων επιβαρύνσεων για ιδιοκτήτες που έχουν ήδη συμμορφωθεί ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσκολίες.
Συνολικά, το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να αντικαταστήσει ένα καθεστώς ασάφειας και αποσπασματικής εφαρμογής με ένα ενιαίο, τυποποιημένο και ψηφιακά υποστηριζόμενο σύστημα, μετατρέποντας τον καθαρισμό οικοπέδων σε βασικό πυλώνα εθνικής πολιτικής πρόληψης απέναντι στον κίνδυνο των πυρκαγιών.
