Στις 30 Ιανουαρίου, η Χριστιανική Εκκλησία τιμά από κοινού τρεις από τις σημαντικότερες μορφές της εκκλησιαστικής παράδοσης: τον Μέγα Βασίλειο, τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Οι τρεις αυτοί Πατέρες αναγνωρίζονται ως Οικουμενικοί Διδάσκαλοι, ενώ στον ελληνικό χώρο έχουν καθιερωθεί και ως προστάτες της εκπαίδευσης και των γραμμάτων.
Η κοινή τους εορτή θεσπίστηκε στα μέσα του 11ου αιώνα, με πρωτοβουλία του λόγιου μητροπολίτη Ευχαΐτων Ιωάννη Μαυρόποδα, κατά την περίοδο της βασιλείας του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Θ΄ Μονομάχου. Η καθιέρωση της εορτής είχε σαφή στόχο: να αναδειχθεί η ενότητα της θεολογικής τους προσφοράς και να τερματιστούν οι έντονες αντιπαραθέσεις που είχαν αναπτυχθεί τότε στους κόλπους της Εκκλησίας σχετικά με το ποιος από τους τρεις υπερείχε σε σπουδαιότητα.
Εκείνη την εποχή, οι πιστοί και μέρος του κλήρου είχαν διαχωριστεί σε διαφορετικές παρατάξεις, ανάλογα με τον Ιεράρχη που τιμούσαν περισσότερο. Η κοινή εορτή λειτούργησε ως συμβολική και ουσιαστική απάντηση σε αυτόν τον διχασμό, προβάλλοντας τους Τρεις Ιεράρχες ως ισότιμους υπερασπιστές της ορθόδοξης πίστης και του τριαδικού δόγματος.
Πέρα από τον έντονο εκκλησιαστικό της χαρακτήρα, η ημέρα αυτή απέκτησε και ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική παιδεία. Οι Τρεις Ιεράρχες συνέβαλαν καθοριστικά στη σύνθεση της χριστιανικής διδασκαλίας με την πνευματική κληρονομιά της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, γεγονός που τους ανέδειξε σε πρότυπα λόγιων και παιδαγωγών.
Ο εκπαιδευτικός χαρακτήρας της εορτής καθιερώθηκε επίσημα τον 19ο αιώνα. Με απόφαση του ακαδημαϊκού συμβουλίου του Οθωνείου Πανεπιστημίου, σημερινού Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστήμιου Αθηνών, η 30ή Ιανουαρίου ορίστηκε ως ημέρα αφιερωμένη στα ελληνικά γράμματα. Ο πρώτος επίσημος εορτασμός πραγματοποιήθηκε το 1842 και σταδιακά η τιμή προς τους Τρεις Ιεράρχες επεκτάθηκε σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.
Έκτοτε, η συγκεκριμένη ημερομηνία αποτελεί σημείο αναφοράς τόσο για την Εκκλησία όσο και για τον κόσμο της μάθησης, υπενθυμίζοντας τη διαχρονική αξία της παιδείας που συνδυάζει πίστη, γνώση και πνευματική καλλιέργεια.
