Η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος αποτελεί κάθε χρόνο αφορμή για βαθιά περισυλλογή, ιστορική μνήμη και ηθική ευθύνη. Στη Ζάκυνθο, η μνήμη αυτή έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς στο νησί έζησαν Εβραίοι επί περισσότερα από πέντε αιώνες, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στην κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική του ταυτότητα, όπως καταγράφεται και στο tazakinthina.gr.
Τα αρχαιότερα σωζόμενα στοιχεία για την παρουσία των Εβραίων στη Ζάκυνθο ανάγονται στα τέλη του 15ου αιώνα. Η εβραϊκή κοινότητα συγκροτήθηκε από πληθυσμούς που προήλθαν από την Πελοπόννησο, την Κέρκυρα, την Ιταλία, την Ισπανία, περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και κυρίως από την Κρήτη μετά την άλωσή της το 1669. Το 1527 καταγράφονται 47 οικογένειες, ενώ τον 18ο αιώνα ο πληθυσμός τους έφτασε περίπου τις 2.000 ψυχές.
Κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, οι Εβραίοι της Ζακύνθου στερούνταν πολιτικών δικαιωμάτων και αντιμετώπιζαν κοινωνικούς αποκλεισμούς. Οι προκαταλήψεις και οι δεισιδαιμονίες οδήγησαν κατά καιρούς σε βίαια επεισόδια, με κορυφαία εκείνα του 1712, του 1760 και του 1891. Ιδιαίτερα μετά τα γεγονότα του 1712, οι Εβραίοι περιορίστηκαν σε συγκεκριμένο τμήμα της πόλης, το γνωστό Γέτο, που διατηρήθηκε μέχρι το 1853. Ακόμη και τότε όμως, οι εντάσεις στη Ζάκυνθο δεν έλαβαν ποτέ τις τραγικές διαστάσεις που παρατηρήθηκαν σε άλλες περιοχές της Ευρώπης.
Σημαντική καμπή αποτέλεσε η Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα το 1864, όταν οι Ισραηλίτες απέκτησαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα και συμμετείχαν ισότιμα στους αγώνες του ελληνικού κράτους. Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι θρησκευτικοί διαχωρισμοί υποχώρησαν και αναπτύχθηκαν σχέσεις αλληλεγγύης και συνύπαρξης μεταξύ Χριστιανών και Εβραίων, στοιχείο που αναδεικνύεται συχνά μέσα από ιστορικά αφιερώματα στο tazakinthina.gr.
Η κορυφαία στιγμή αυτής της ανθρώπινης και ιστορικής διαδρομής ήρθε κατά τη ναζιστική κατοχή. Η Ζάκυνθος αποτέλεσε μοναδική περίπτωση σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη, όπου διασώθηκε το σύνολο της εβραϊκής κοινότητας, 275 άνθρωποι, χάρη στην έμπρακτη αλληλεγγύη των κατοίκων και την καθοριστική στάση του Μητροπολίτη Χρυσόστομος και του Δημάρχου Λουκάς Καρρέρ. Η πράξη αυτή αναγνωρίστηκε διεθνώς, όταν το 1978 το Ίδρυμα Γιαν Βασέμ απένειμε στους δύο άνδρες τον τίτλο του «Δικαίου των Εθνών».
Μετά τον πόλεμο, το μεγαλύτερο μέρος των Εβραίων της Ζακύνθου μετεγκαταστάθηκε στο Ισραήλ και την Αθήνα. Ο κύκλος της συνεχούς παρουσίας τους στο Φιόρο του Λεβάντε έκλεισε το 1982, με τον θάνατο του τελευταίου Ισραηλίτη κατοίκου του νησιού. Σήμερα, τη μνήμη τους διατηρούν ο χώρος της προσεισμικής Συναγωγής και το Εβραϊκό Νεκροταφείο, σιωπηλοί μάρτυρες μιας ιστορίας πέντε αιώνων.
Η Ημέρα του Ολοκαυτώματος δεν είναι απλώς επέτειος. Είναι υπενθύμιση ότι η Ζακυνθινή ψυχή, παρά τις σκοτεινές στιγμές της Ιστορίας, επέλεξε την ανθρωπιά, τη συμπαράσταση και τη σωτηρία του ανθρώπου, αξίες που οφείλουμε να διαφυλάττουμε και να μεταδίδουμε στις επόμενες γενιές.
Dιαβάστε ολόκληρο το άρθρο της Κατερίνας Δεμέτη στο https://www.tazakinthina.gr
